Nane

Tanım

Asya, Avrupa, Afrika ve yurdumuzda çok yetişir. 10 ile 100 cm kadar uzanan boyuyla, koyu yeşil mızrak yapraklarıyla, çok bariz kokularıyla ülkemizde çok sevilen ve tüm toprak üstü kısımları kullanılan bir bitkidir. İlkbaharda başlayarak mavi mor renkli çiçekler açan bitki, yayılarak büyür ve sonbaharda kökünden bölünmeyle çoğalır. Tohumların yere dökülmesiyle de olabilir. Üretimi ve bakımı çok kolaydır. Mayıs ayı itibariyle toplanabilen bitkinin toprak üstü kısımları havadar yerlerde kurutulur ve kullanılır. Güney Anadolu bölgesinde fıstık ağaçlarının altında üretimi çok yapılır.

Buğday biçer gibi biçilir. Ağaçların gölgesinde kurutulup üst üste konur, üzeri kapatılıp üzerinden traktör geçirilerek ufalanır ve çok basit yolla ticari anlamda torbalanırdı.

Kokusu özeldir ve kuvvetlidir. Tadı ise serinletici ve baharlıdır.

Bileşimi

Bileşiminde tanen, reçine, uçucu yağlar bulunur. Uçucu yağında ise terpenler, menton ve mentol bulunur. Anadolu’da 7 tane nane türü bulunur. Hepsinde de tanen, uçucu yağ ve reçine bulunur. Fakat uçucu yağlarındaki maddeler hepsinde değişiktir.

Menthae piperiteden elde edilen uçucu yağda %50 mentol bulunur. Çok iyi bir antiseptiktir. Daha çok ağız ve boğaz yollarında kullanılır. Midede kollagog ve antispazmodik etki gösterir. Ağızda çiğnenince baharlı serinletici bir durum oluşur, bu da içindeki anestezik etkisindendir. Bazı nane türleri mentol taşımaz.

Menthae aquatica (Su Nanesi): Anadolu’da çok yaygındır.

Su kenarlarında yetişir.

Uçucu yağında %50-40 mentol bulunur.

Menthae longifolia (Tüylü Nane): Doğu Anadolu’da yaygındır.

Uçucu yağında %15-30 mentol bulunur.

Menthae pulegum (Yarpuz)

Sulak çayırlarda yetişir. Bundan elde edilen uçucu yağda ise mentol yoktur, %60 pulegon vardır. Bu nane daha çok kuvvet verici olarak kullanılır. Safra ve balgam söktürücüdür. Adet getirici etkisi ile de kullanılır.

Menthae spicata (Kıvırcık Nane):

Bu nanenin çiçekleri leylak renginden çok mavi renklidir ve daha baskın bir kokusu vardır. Daha çok Batı ve Kuzey Anadolu’da yetişir. Uçucu yağında %40-%70 karvon bulunur. Diş macunu ve çiklet yapımında koku vermek amacıyla kullanılır. Kedi nanesi, Dağ, Taş nanesi adıyla bilinen türleri de vardır. Naneler taşıdıkları uçucu yağlar ve uçucu yağındaki bileşikler yönünden pek çok değişiklikler gösterirler. Kimisinde karvon, kimisinde pulegon, kimisinde mentol bulunur. Sebebi nane türleri birbirleriyle melezleşmişlerdir.

Etkileri

Genelde nane olarak bilinen tüm türleri midevidir. Ağız ve boğaz yolu antiseptiğidirler. Anestezi etkileri vardır. Mide bağırsak gazlarına iyi gelir. Stresli ve sinirlilik durumlarında ciddi bir tedavi sağlanır. Öksürükte, böcek ısırmalarında, baş dönmesi, mide bulantısı, baş ağrısı ve cinsel yetersizlikte ve kadınların adet sancılarında kullanılır. Çocuklar ve yaşlılarda hastalık sonrası toparlanma dönemlerinde çok başarılıdır. Mide kramplarında, sindirim bozukluklarında, baş ağrılarında, mide ve bağırsak gazlarının çıkartılmasında kullanılır. Sinirlilik ve uykusuzluk hallerinde ve idrar söktürücü ve ateş düşürücü olarak kullanılır. Ağız ve diş eti hastalıklarında kullanılır. Kullanım şekilleri pek çoktur.

Kullanımı

Çay şeklinde kullanımı

Kaynamakta olan bir fincan suya bir tatlı kaşığı kurutulmuş nane atılır, 10 dakika demlendirildikten sonra yudum yudum içilir.

Toz şeklinde kullanılır

Kurutulan nane toz haline getirilir ve hem yemeklerde baharat olarak hem de şifasından dolayı direk olarak suyla yutulur.

Tentür şeklinde kullanılır

En çok Dı çözeltisi kullanılır, bazen bir kesme şekere damlatılarak 20-30 damla günde üç kez kullanılır. Şekeri yapılır ve etkilidir, hem şifasından dolayı hem de sevildiğinden dolayı kullanılır. Kaynamakta olan suya 5-6 tutam nane ile üç tutam biberiye atın, 10 dakika demleyin. Bu içeceği istenirse bal ve limonla tatlandırarak ya da istenirse sade olarak canlanmak ve dinçleşmek için de içebilirsiniz.

Toplanması · Kurutulması · Saklanması

• Toplanması: Bitki nisan mayıs aylarından sonbahara kadar toplanır.
• Kurutulması: Yapraklar gölgede havadar yerlerde kurutulur. Mentole hassas kişiler kullanmamalıdır.
• Saklanması: Cam kavanozlarda serin yerlerde saklanır.